2 Armia Wojska Polskiego 1920

---

Na kampanię 1920 roku Polska wystawiła przeszło 700 000 żołnierzy zgrupowane w armie:
- 6., 2., i 3 - na południe od Prypeci;
- 4. i 1 oraz grupę poleską - na północ od Prypeci;
- 7. - do osłony Litwy i jako odwód - na lewym skrzydle.
Na wstępie zaznaczyć należy, że w toku ponad półrocznej kampanii, Wódz Naczelny wielokrotnie zmieniał dowódców i podporządkowanie ZT poszczególnym armiom, uwzględniając dynamikę sytuacji i główne zadania poszczególnych operacji.Armie liczyły więc od 2 /2 A/ do 4 /3 A/ , a w późniejszym okresie nawet 6 /1 A/ dywizji wzmocnionych jednostkami /brygadami, pułkami/ kawalerii. Przedstawiona wyżej struktura stanowi stan wyjściowy /25.IV 1920/ do operacji kijowskiej, gdy 2. armia /13 i 15 DP/ pod dowództwem gen. Antoniego LISTOWSKIEGO, większością sił zgrupowana jest w pobliżu linii kolejowej Szepetówka-Berdyczów .
Po stronie sowieckiej formowano dwa fronty - "południowo-zachodni" i "zachodni" zasilane jednostkami zwalnianymi w wyniku powodzenia w wojnie z "białymi" armiami.
Po uzyskanym powodzeniu w operacji kijowskiej, ponieważ nie udało się w pełni rozbić sił przeciwnika, od połowy maja wojska sowieckie przystępują do przeciwnatarcia - najpierw na północy armie frontu "zachodniego" Michaiła Tuchaczewskiego, po chwilowym powodzeniu, w ciężkich bojach zostają zatrzymane, lecz zużyte zostają zużyte wszystkie polskie odwody, a w końcu maja /27.V/ Armie Frontu Południowo-Zachodniego, wzmocnione 18 000 armią konną S. Budionnego rozpoczynają zwrot zaczepny. W tym niekorzystnym czasie nadchodzą rozkazy o rozwiązaniu 2. armii i przejściu 13 DP do 6. armii, a 7 DP i 1 DK do 3 armii gen. Rydza - Śmigłego. Jednocześnie siły tych armii zespolono we Front Ukraiński, pod dowództwem gen. Listowskiego /od 26.VI -gen. E. Rydza-Śmigłego/. Po ciężkich bojach z 13 DP i zużyciu wszystkich odwodów 6. armii, 5 czerwca Konnej Armii udaje się przerwać front na styku 6. i 3. armii. Ta sytuacja powoduje wycofanie 3. armii z Kijowa i odtworzenie 2. armii /3 i 6 DP, 1 DK, IV BK i 7 PU/ pod dowództwem gen. Kazimierza RASZEWSKIEGO z zadaniem zatrzymania i zniszczenia armii Budionnego. Powtarzane przez cały czerwiec i lipiec polskie operacje nie dały stanowczego wyniku /bitwy nad Słuczą, pod Równem, Dubnem i Brodami/25VII-3.VIII/, gdzie otoczona armia konna została pobita - ale nie zniszczona/. Pamiętać należy, że w czasie gdy armie Frontu Ukraińskiego toczą zacięte walki z wojskami Frontu Południowo-Zachodniego, niepomyślnie dla nas rozwija od 4.VII "swą" operację warszawską M. Tuchaczewski. 1.VIII pada Brześć, co powoduje przerwanie bitwy z Armią Konną i cofnięcie lewego skrzydła frontu południowego. 2 armia /pod dowództwem gen. Bolesława Roji/ przechodzi do osłony koncentracji nad Wieprzem /od przedmościa Warszawy do ujścia Wieprza/. Rozpoczęta 13.VII wielka bitwa warszawska wyróżnia trzy etapy: bój na przedmościu warszawskim, walki nad Wkrą i manewr znad Wieprza. 16.VIII rusza kontrofensywa znad Wieprza, która zakończyła się całkowitym sukcesem wojsk polskich - reszta kampanii była już tylko wyzyskaniem tegoż, chociaż i w niej doszło również do walk ciężkich i krwawych. W nich miały ważący udział, nowo sformowane rozkazem Naczelnego Wodza z 18.VIII : 2. armia / 1, 2 i 3 DPLeg, 1 DPL-B, 21 DP Dywizja Ochotnicza oraz II i IV BK/, dowodzona przez gen. E. Rydza-Śmigłego i 4. armia /11, 14, 15 i 16 DP/ gen. Skierskiego./ One to bowiem zostały skierowane do pościgu i nowej walki z rozciągniętymi nad Niemnem i odtwarzanymi pośpiesznie armiami Frontu Zachodniego. W dniach 20-28.IX wojska sowieckie w zaciętych bojach pod Grodnem, Brzostowicami i Wołkowyskiem, a następnie pod Paprotnią i Lidą doznają kolejnej, ostatecznej klęski. Działania te kończy pościg i śmiałe zagony naszej jazdy. Po raz pierwszy użyto transportu samochodowego w zagonie na Kowel. Kampania 1920 roku, w tym 2 armia, wznowiła dzieje wojenne Polski w skali nowoczesnej w stosunku do zjawisk przeszłości i w sposób godny tej przeszłości.