Krakowski Okręg Wojskowy 1992-98

---

Zmiany polityczne i militarne, jakie nastąpiły na przełomie lat 80/90 w Europie Wschodnie i Środkowej wpłynęły na zmianę uwarunkowań geopolitycznych i militarnych Polski. To z kolei spowodowało konieczność opracowania nowej, narodowej doktryny obronnej. /Polska wraz z innymi członkami Układu Warszawskiego, z chwilą jego rozwiązania znalazła się poza międzynarodowymi sojuszami obronnymi. Wstąpienie do NATO wiązało się siłą rzeczy z kilkuletnimi procesami dostowawczymi Wojska Polskiego do wymogów armii NATO/.
Zgodnie z rozkazem MON/69 z 18.IX 1991 do organizowania Krakowskiego Okręgu Wojskowego przystąpiła grupa organizacyjno-przygotowawcza pod dowództwem gen. Zenona BRYKA. 1.X.92 roku zakończono etap przygotowawczy, a 1.I.1993 roku Krakowski Okręg Wojskowy uzyskał samodzielność prawną i gospodarczą. Na dowódcę KOW został wyznaczony gen. Zenon BRYK.
KOW swoim zasięgiem objął 13 województw oraz kilkanaście wydzielonych garnizonów WOW, SOW i POW z jednostkami podporządkowanymi KOW. Podstawowymi zadaniami KOW było:
- wyrównanie potencjału obronnego Kraju przez jego wzmocnienie na południowo-wschodnim obszarze;
- praktyczne przygotowanie żołnierzy, struktur i sprzętu jednostek wojskowych do bieżących i perspektywicznych wymagań obronności Kraju, współczesnego pola walki oraz udziału w międzynarodowych systemach obronnych i misjach pokojowych.
Podkreślić należy, że ze względu na usytuowanie na jego terenie podstawowej bazy surowcowo-energetycznej - w tym przemysłu naftowego, zakładów zbrojeniowych oraz potężny potencjał naukowo-badawczy, szeroko otwarte na współpracę z wojskiem - KOW był szczególnie predestynowany do spełnienia tych zadań. Stąd oczywistym wydaje się przesłanie towarzyszące powstawaniu KOW - nic nie uronić z dorobku poprzedników, stworzyć dla Wojska Polskiego pomost w XXI wiek.
Przejmując rejon odpowiedzialności od pozostałych Okręgów Wojskowych, na terenie 13 województw stacjonowały dwie jednostki liniowe:
- 1 Pułk Specjalny - centralnego podporządkowania;
- 6 Brygada Desantowo-Szturmowa./Kraków, Bielsko-Biała, Niepołomice/
W pozostałych garnizonach ZT i jednostki liniowe miały charakter Baz lub były skadrowane. Ponadto ich struktura i wyszkolenie nie odpowiadały aeromobilnemu charakterowi powstającego Okręgu. Stąd Okręg ma mieć w swym składzie "lekkie" ale "mocne" i samodzielne brygady, pułki i bataliony. Oprócz wspomnianej już 6 Brygady Desantowo-Szturmowej, prawie od podstaw rozpoczęto tworzyć:
- 3 Brygadę Zmechanizowaną w Lublinie;
- 21 Brygadę Strzelców Podhalańskich w Rzeszowie;
- 14 Brygadę Pancerną w Przemyślu;
- 5 Pułk Dowodzenia w Krakowie;
- 2 Pułk Rozpoznawczy w Hrubieszowie;
Na bazie 25 Pułku Zmechanizowanego zamierzano sformować 23 Dolnośląską Brygadę Kawalerii Powietrznej /w oparciu o garnizon Gliwice i lotnisko Mierzęcice/- jednak ta koncepcja nie znalazła uznania w Sztabie Generalnym WP, który w 1994 roku nakazał Dowództwu KOW przystąpić do formowania 25 Dywizji Kawalerii Powietrznej w oparciu o garnizony Łódź, Leźnica, Tomaszów Mazowiecki i Glinnik.
Z jednostek zabezpieczenia w skład KOW wchodziły:
- 1 Pułk Drogowo- Mostowy w Dęblinie;
- 3 Pułk Saperów w Dębicy;
- 12 Pułk Komunikacyjny w Nisku;
- 5 Batalion Obrony Przeciwchemicznej w Tarnowskich Górach.
- Bazy i Składnice Sprzętu i Materiałów, Bazy i Warsztaty Remontowe.
Dopiero we wrześniu 1993 roku wprowadzono w strukturę Dowództwa KOW Oddział OT, co umożliwiło podjęcie prób organizacji tych wojsk /Brygada OT w Zamościu/.
Przyjmowane założenia strukturalne, stopień realizacji zadań organizacyjnych i szkoleniowych sprawdzany był systematycznie w czasie przeprowadzanych ćwiczeń z wojskami. Często odbywały się one z udziałem żołnierzy, a na ogół zawsze obserwatorów NATO. KOW był organizatorem szeregu przedsięwzięć programu "Partnerstwo dla Pokoju"/konferencji planistycznych, ćwiczeń, spotkań itp./ Pododdziały 6 BDSz i 21 BSP doskonaliły swe umiejętności nie tylko w międzynarodowych misjach pokojowych, ale również w trakcie wspólnych szkoleń w Kraju i za granicą z odpowiednimi pododdziałami państw NATO. Na bazie batalionu 14 Brygady Pancernej utworzono /1995 r./ 1 Mieszany Polsko-Ukraiński Batalion Sił Pokojowych ONZ im. Hetmanów J.K Chodkiewicza i P.K. Sahajdacznego. /7.XI.98 r następuje uroczyste wręczenie jednostce proporca/
Na podkreślenie zasługuje działalność szkoleniowa Centrum Szkolenia dla Potrzeb Sił Pokojowych ONZ w Kielcach oraz Studium Doskonalenia Języków Obcych w Krakowie.
Wspomnieć także należy, że saperzy KOW /w tym z rozformowanego 3 Pułku Saperów w Dębicy/ nie tylko prowadzili systematyczną walkę z niewypałami, ale w 1997 roku odbudowali 38 mostów zniszczonych na terenie Małopolski przez powódź. 12 Niżański Pułk Komunikacyjny dwukrotnie stawiał mosty na Wiśle w Krakowie.
Ostatnim zadaniem KOW było przyjęcie w podporządkowanie z dniem 1.XII.98 r.:
- 5 Brygady Pancernej "SKORPION" - rozformowanej 2001 r.;
- 5 Brygady Artylerii Armat - rozformowanej w 2001 r.;
- 18 PAPlot- rozformowanego w 2001 r.
Podobno historia lubi się powtarzać - tak jak w 54 roku, Dowództwu Okręgu Wojskowego nr V w Krakowie nie po drodze było z WP do Układu Warszawskiego, tak i Krakowskiemu Okręgowi Wojskowemu nie dane było sprawdzić swojej przydatności w nowej sytuacji. Może to i dobrze, ale....podobno historia lubi się powtarzać i nie zawsze mają rację "beztroscy" wyśmiewając innych "szlachetną troskę na inne /rzekomo bezpowrotnie minione/ czasy".