2 Korpus Polski 1943-46
Historia i szlak bojowy żołnierzy 2 Korpusu Polskiego chyba najpełniej oddaje niezłomną wolę ich wiernej służby Ojczyźnie - bez oglądania się na najbardziej nawet skomplikowane uwarunkowania i partykularne interesy polityczno-militarne sojuszników. Stąd uzasadnionym wydaje się ukazanie tła polityczno-militarnego , na jakim przyszło zapisywać nowy - i na pewno najdłuższy, w czasie i przestrzeni, od września 39 do maja 45 - szlak bojowy żołnierza polskiego w II wojnie światowej.
Agresja Niemiec hitlerowskich na Związek Radziecki i ich militarne sukcesy /do zimy 1942 roku/ połączone ze wzrostem aktywności militarnej Japonii na Dalekim Wschodzie /do ataku na Pearl Harbour w grudniu 41 włącznie/, zmieniły zasadniczo polityczno-militarny układ sił. Wejście do koalicji antyhitlerowskiej Związku Radzieckiego stworzyło warunki do podpisania 30.VII.1941 roku polsko-sowieckiego układu, w którym stwierdzono:
- nieważność traktatów radziecko-niemieckich z 1939 roku dotyczących zmian terytorialnych w Polsce;
- przywrócenie stosunków polsko-sowieckich dyplomatycznych;
- zgodę na utworzenie na terytorium Związku Radzieckiego Armii Polskiej.
12.VIII Prezydium Rady Najwyższej ZSRR ogłosiło dekret o udzieleniu amnestii wszystkim obywatelom polskim pozbawionym wolności na terytorium radzieckim w charakterze jeńców wojennych lub na innych podstawach. Dwa dni później zostaje zawarta polsko-sowiecka umowa wojskowa, zawierająca szczegóły zorganizowania Armii Polskiej. Umowa ta określała, iż na terenie ZSRR formowane będą tylko jednostki wojsk lądowych /25 000/, natomiast poborowi i ochotnicy, którzy poprzednio służyli w polskim lotnictwie i marynarce, kierowani będą do Wielkiej Brytanii. Do Wielkiej Brytanii skierowani też mieli być niektórzy szczególnie tam potrzebni oficerowie-specjaliści - niestety większości ich nie udało się odnaleźć - aż do ujawnienia tragedii katyńskiej.
Dowódcą tej Armii mianowano gen. dyw. Władysława ANDERSA. Tworzyła się ona bardzo szybko, choć warunki były nadzwyczaj trudne - od stanu zdrowotnego wcielanych do trudności aprowizacyjnych. Mimo to jej stan podnoszono: 3.X na 30000, z początkiem listopada na 44000, a 4.XII na 96000, z czego 25000 przewidzianych do przeniesienia na Bliski Wschód i do Wielkiej Brytanii. W końcu grudnia sowieckie władze wojskowe wyznaczyły nowe rejony dla jednostek polskich - stąd od 15.I do 25.II.42 dokonano ich dyslokacji. Podczas transportu - przy 50 stopniowym mrozie oraz z powodu duru plamistego - wielu żołnierzy poniosło śmierć. W nowych warunkach formowania okazało się, że warunki zakwaterowania są jeszcze gorsze! Na pogorszenie polsko-sowieckich relacji wpłynęła również odmowa skierowania na front 5 DP. 12 marca odbyło się spotkanie gen. Andersa ze Stalinem, na którym ustalono, że stan Armii wynosić będzie 44000 żołnierzy, a ich nadwyżka - zgodnie z prośbą Churchilla - zostanie wyewakuowana do Iranu. Była to pierwsza ewakuacja, którą przeprowadzono w dniach 25.III - 3.IV i objęto nią 8, 9 i 10 dywizję, nadwyżki z 6 i 7 dywizji, szereg oddziałów specjalnych, personel lotniczy i marynarzy. Wyjechały także osoby cywilne - razem ponad 46000 ludzi. Po jej zakończeniu /5.IV/ władze sowieckie wstrzymały pobór do jednostek polskich i rozwiązały komisje poborowe. 7.VII, wobec rosnącego zagrożenia zajęciem przez Niemców pól naftowych w Iraku, władze brytyjskie zwróciły się z prośbą do Stalina o przesunięcie Armii Polskiej do Iranu. 26.VII strona sowiecka taką zgodę wyraziła. Stąd w dniach 9.VIII do 1.IX przeprowadzono drugą ewakuację, która objęła ponad 70000 żołnierzy i ich rodzin. 12.IX Wódz Naczelny nadał całości sił na Bliskim Wschodzie nazwę Armia Polska na Wschodzie i wyznaczył na jej dowódcę gen. Andersa. We wrześniu i październiku oddziały polskie zostały przeniesione do Iraku, gdzie pod brytyjskim dowództwem broniły pól naftowych - z jednoczesnym przygotowywaniem się od połowy marca do prowadzenia działań górskich i desantowych .
W styczniu 1943 roku w Casablance odbyła się konferencja przywódców USA i Wielkiej Brytanii, gdzie m.in. postanowiono utworzyć nowy front we Włoszech, zakończyć kampanię w Afryce oraz przygotować lądowanie we Francji w 1944 r. 25.IV rząd sowiecki zrywa stosunki dyplomatyczne z rządem polskim, motywując to nie przeciwstawieniem się rządu polskiego propagandzie niemieckiej oskarżającej ZSRR o zamordowanie oficerów polskich w Katyniu.
4.VII w nie wyjaśnionych okolicznościach ginie w katastrofie samolotowej gen. broni Władysław SIKORSKI - premier polskiego rządu i Naczelny Wódz Sił Zbrojnych.
21.VII.1943 roku z Armii Polskiej na Wschodzie wydzielono 2 Korpus Polski pod dowództwem gen. Andersa. W skład korpusu, ostatecznie uformowanego z końcem roku wchodziło:
- dowództwo;
- 3 Dywizja Strzelców Karpackich pod dowództwem gen. Bronisława Ducha;
- 5 Kresowa Dywizja Piechoty pod dowództwem gen. Nikodema Sulika-Sarnowskiego;
- 2 Brygada Pancerna pod dowództwem gen. B. Rakowskiego;
- Armijna Grupa Artylerii 2 KP pod dowództwem płka dra L. Ząbkowskiego /10 i 11 PAC, 7 PAK, 9 PAL/;
- korpuśne oddziały wojsk i służb / w tym: pułk samochodów pancernych, baon łączności, 7 i 8 PAPlot, 7 PAPpanc, /;
W sierpniu 2 KP przeniesiono do Palestyny, a w listopadzie do Egiptu. 7 grudnia zapadła decyzja o jego wysłaniu do Włoch. Przerzut oddziałów z Egiptu do Włoch trwał od 15.XII.43 do 1.IV 1944 i organizowany był przez brytyjczyków. We Włoszech 2 KP wszedł w skład 8 Armii brytyjskiej. Jednak z całą mocą należy podkreślić, że pod względem organizacyjnym znacznie różnił się od korpusów brytyjskich. Składał się z trzech związków taktycznych, podczas gdy brytyjskie - z czterech lub pięciu.
W jego skład wchodziły liczne jednostki rodzajów i służb, które u brytyjczyków były na szczeblu armii - w tym artyleria korpuśna, która stanowiła 30 % stanu etatowego /piechota - przed uzupełnieniem i odtworzeniem trzybrygadowych dywizji - stanowiła 24 %/. W końcu marca 1944 roku zapadła decyzja użycia 2 Korpusu Polskiego w walkach o Monte Cassino. 11 kwietnia dowódca 8 armii zadania w formie dyrektywy sformułował następująco:
1. odizolować obszar wzgórza klasztornego Cassino od północy i północnego zachodu, opanować (ogniem) drogę nr 6 do czasu nawiązania taktycznej łączności z 13 Korpusem;
2. natrzeć i zdobyć wzgórze klasztorne.
W drugiej fazie walki nawiązać styczność bojową z pozycja obronną linii Hitlera na północ od drogi nr 6 i rozwinąć działania z zamiarem oskrzydlenia jej od północy.
W czasie przygotowania natarcia dowództwo polskie uwzględniło już doświadczenia sojuszników z walk toczonych w tym rejonie z niemiecką 1 Dywizją Spadochronową. Podjęło więc decyzję o ataku na srodek masywu górskiego, czyli na wzgórze 593 i łączące się z nim wzgórze 569, na San Angelo, sąsiadujące z nim wzgórze 575 i ławicę Widma. W dalszej kolejności oddziały polskie atakować miały Gardziel prowadzącą do Massa Albaneta. Atak zaplanowano tak, aby Niemcy nie mogli manewrować siłami i udzielać sobie pomocy w zagrożonych miejscach.
Kierunki natarcia dla dywizji wyznaczone zostały w drodze losowania:
- 3 Dywizja Strzelców Karpackich miała opanować wzgórze 593, 569 i Massa Albaneta, poczym uderzyć na wzgórze 468 i zdobyć klasztor;
- 5 Kresowa Dywizja Piechoty miała opanować wzgórza San Angelo, 575, 505, 452 i 447 oraz ubezpieczać i osłaniać oddziały sąsiednie.
Bitwa rozpoczęła się 11 maja o godz. 23.00. Po 2,5-godzinnym przygotowaniu artyleryjskim ruszyły do natarcia obie dywizje, które pomimo ognia artylerii i moździerzy niemieckich, mimo ponoszonych strat, posuwały się do przodu. Jednak niemieckie kontrataki wykazały, że łatwiej było wzgórza zdobyć niż utrzymać - stąd w godzinach wieczornych 12 maja obie dywizje wycofały swoje oddziały na pozycje wyjściowe. Początek drugiego natarcia określono na godz. 7.00 dnia 17 maja.
Przed drugim natarciem wzmocniono kompanie strzelców saperami oraz sformowano trzy półbataliony z żołnierzy pułków artylerii przeciwpancernej. Artyleria otrzymała zadanie zniszczenia wykrytych celów, głównie dział artyleryjskich i moździerzy. Zadania dywizji zmniejszono. Brygady miały nacierać w grupach szturmowych i osiągać dokładnie sprecyzowane cele. Zrezygnowano z frontalnych uderzeń batalionami.
Faktycznie walka rozpoczęła się 16.V w godzinach wieczornych. Szturmujące oddziały, mimo dużych strat, parły naprzód. Rankiem 18 maja toczone były walki o ostatnie wzgórza.
Formalny zaszczyt zdobycia klasztoru Bernardynów przypadł w udziale 12 Pułkowi Ułanów Podolskich - 13-osobowa grupa ppor. Kazimierza Gurbiela o godz. 10.15 na ruinach klasztoru zatknęła pułkowy proporzec. O godz. 11.45 na ruinach zdobytego obiektu załopotała polska flaga.
19 maja oddziały 2 Korpusu znalazły się w rejonie Piedimonte, gdzie po parodniowych zaciętych walkach, z udziałem czołgów w nocy z 24/25 maja opór przeciwnika został złamany. Kontynuując natarcie Polacy opanowali grzbiet Passo Corno i górę Cairo, co oznaczało powodzenie walk na "linii Hitlera" i otwarcie drogi na Rzym.
Zdobycie Monte Cassino 2 Korpus Polski okupił stratą 923 poległych, 345 zaginionych i 2931 rannych żołnierzy. Straty niemieckie ocenia się na 1100 poległych, rannych i zaginionych żołnierzy.
O znaczeniu tej operacji, o bohaterstwie żołnierzy polskich niech świadczy fakt, że bardzo nieskorzy do uznawania zasług innych nacji brytyjczycy, wyróżnili żołnierzy 2 Korpusu Polskiego prawem do noszenia - jako odznaki honorowej - oznaki 8 Armii !
15 czerwca 2 Korpus wprowadzony zostaje do samodzielnych działań operacyjnych wzdłuż wybrzeża adriatyckiego:
- 18 lipca zdobyta jest Ankona;
- 19-21.VIII - zacięte walki między rzekami Cesano i Metauro;
- do 1.IX - przełamanie "linii Gotów", zdobycie miasta Pesaro;
- w połowie października 2 Korpus Polski wraca na front w Apeninie Emiliańskim wzdłuż drogi nr 9 z Ankony do Bolonii - z zadaniem osłony zachodniego skrzydła 8 Armii;
- 4.XII.44 r. 3 DSK przełamuje niemiecką obronę na rzekach Lamone i Sintria, nastepnie zdobywa wzgórze Monteccchio i grzbiet Ronaldo;
- 17.XII dochodzi do rzeki Senio, na której przez kilka miesięcy stabilizuje się linia frontu;
9.IV.1945 r. rusza końcowe natarcie sprzymierzonych we Włoszech. Szlak Bojowy 2 Korpusu Polskiego wiedzie do Bolonii, lecz po drodze należało jeszcze pokonać siedem rzek: Senio, Santerno, Sellustra, Sillaro, Gaiana, Idice i Reno, z których każda wymagała pokonania niemieckich pozycji obronnych, pól minowych i pułapek. 21 kwietnia 2 Korpus Polski godnie zakończył swój szlak bojowy - wyzwalając BOLONIĘ.
Podkreślić należy, że 476 dniowa kampania włoska 2 Korpusu Polskiego to przebycie 550 km w bojach w trudnym górzystym terenie, to udział we wszystkich ważniejszych bitwach, w których sukcesy zostały okupione łączną stratą 17131 żołnierzy, w tym 2620 poległych.
© Zespół Informatyki 2 KZ
